عبد اللّه بن عباس ماجراى گفتگوى خود با عمر را نقل مىكند كه طى آن عمر نگرانىاش را نسبت به انتخاب جانشينى مناسب ابراز كرد . ابن عباس نظر او را دربارهء هر يك از شش تنى كه قرار بود عضو شوراى منتخب شوند جويا شد ، امّا خليفه از هر گونه اظهار نظرى دربارهء آنان بشدّت خوددارى كرد . اين داستان مطمئنا قصه‌اى است اديبانه و تا اندازه‌اى آشكار است كه پاسخهايى كه به عمل نسبت داده شده در دورهء بعد با نگرش به گذشته ساخته شده‌اند . امّا با اين همه ، ممكن است ديدگاههاى شخصى عمر نيز از آنها چندان دور نبوده باشد . « 1 » عمر دربارهء على عليه السّلام گفت كه او شايسته ( اهل ) خلافت است ، امّا قدرى شوخ‌طبع است و « شما را به راه راستى مىبرد كه مىدانيد » ، كه شايد اين سخن اشاره‌اى باشد به اين كه على عليه السّلام خلافت را به خويشان رسول منحصر خواهد كرد . « 2 » دربارهء عثمان گفت كه او بنى ابى معيط « 3 » را بر مردم مسلّط خواهد كرد . امّا عربان مطمئنا او را نافرمانى خواهند كرد و « گردنش را خواهند شكست » ( يعنى سرش را خواهند بريد ) . ساختار اين عبارات نشان مىدهد كه پس از ماجراى عثمان پرداخته شده‌اند امّا برخى از نگرانيهاى عمر را نسبت به جانشينى احتمالى عثمان بيان مىكند . خليفه گفت كه طلحه مرد متكبّرى است و خداوند به سبب همين تكبّر آشكارش اجازه نخواهد داد كه او حاكم جامعه اسلامى شود . زبير يكى از قهرمانان جنگى است امّا خود را گرفتار چك و چانه زدن در بازارهاى مدينه كرده است . او چگونه مىتواند مسئوليّت اداره امور مسلمانان را بر عهده گيرد ؟ سعد نيز بر پشت اسب جنگجويى شجاع و بىباك است ، امّا شايسته فرمانروايى نيست .

--> ( 1 ) ماوردى ، الاحكام ، ص 15 - 16 ، به سند ابن اسحاق از زهرى از عبد اللّه بن عباس . شكل ديگرى از اين روايت را يعقوبى در تاريخ خود ، ج 2 ، ص 181 - 183 بدون اسناد آورده است كه به نظر مىرسد تحت تأثير گرايشهايى شيعى در آن بازنگريهايى شده باشد . برخى از توصيفات ابن عباس از شخصيتها ، در بعضى روايات ديگر به عمر نيز نسبت داده شده است . ( 2 ) . . . حملكم على طريقة من الحقّ تعرفونها . اين عبارت را با برداشتى منفى مىتوان با تأييد اوليه عمر از على عليه السّلام و شايسته دانستن او براى خلافت در تضاد دانست . در صورتهاى ديگرى از اين روايت ، قسمت آخر چنين آمده يحملكم على ( طريق ) الحقّ ( او شما را به راه حق هدايت خواهد كرد ) كه هيچ ابهامى در آن نيست ( رك : طبرى ، ج 1 ، ص 2777 ) . ( 3 ) ابو معيط بن ابى عمرو بن اميه پدربزرگ برادر مادرى عثمان ، وليد بن عقبه ، بود . عقبة بن ابى معيط ، دشمن سرسخت پيامبر ، پس از جنگ بدر به دست آن حضرت كشته شد .